Γιάννη Σχίζα: TA ΒΟΥΝΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ (1)

Το βιβλίο του Γιάννη Σχίζα “Τα Βουνά και άλλα κείμενα” κυκλοφόρησε το 2003 με αφορμή το Παγκόσμιο Έτος Βουνού. Ορισμένα κείμενα του Γιάννη είχαν δημοσιευτεί στο περιοδικό ΟΙΚΟΤΟΠΙΑ σε ειδικό αφιέρωμα για τα Βουνό. Ο Γιάννης Σχίζας έχει γράψει και ένα βιβλίο για τον Υμηττό (1991). Θα παρουσιάσουμε ορισμένα αποσπάσματα από το βιβλίο αρχίζοντας από τον πρόλογο.

 

Σε μια εποχή έντονης αστικοποίησης, τα βουνά ακολουθούν την τύχη της περιφέρειας που βρίσκεται σε απόσταση από τα μεγάλα αστικά κέντρα: Οι πληθυσμοί τους φθίνουν, οι παραγωγικές δραστηριότητες υποχωρούν, οι αξίες της γης παίρνουν καθοδική πορεία, ενώ οι κοινωνικές υποδομές υποαξιοποιούνται, συντηρούνται με δυσκολία, ή ακόμη καταρρέουν. Οπωσδήποτε σε ορισμένες περιπτώσεις η ύπαρξη «συγκριτικών πλεονεκτημάτων» επιτρέπει σε κάποιες ορεινές κοινωνίες να επιβιώνουν και μάλιστα να αναπτύσσονται. Σε άλλες πάλι περιπτώσεις, παρ’ όλο που οι οικονομίες των βουνών αδυνατούν να ανταγωνισθούν την αγροτική οικονομία μεγάλης κλίμακας που αναπτύσσεται στις πεδιάδες, η ομορφιά της φύσης και του τοπίου γίνονται πόλος έλξης για τον τουρισμό και οι άνθρωποι του βουνού μεταμορφώνονται σε τυπικούς «υποδοχείς» ξένων επισκεπτών. Όπου όμως η ορεινή φύση είναι φτωχή από παραγωγική άποψη αλλά ταυτόχρονα όχι ελκυστική ή συγκοινωνιακά προσιτή στους κατοίκους των πόλεων, οι πληθυσμοί των βουνών υποχωρούν, ακόμη και εκμηδενίζονται… Όμως αυτό το δοκίμιο, που πρωτοεμφανίστηκε σε πρωτόλεια μορφή στα τεύχη 21 και 22 της «Οικοτοπίας», δεν έχει σαν κύριο θέμα τους οικονομικούς και κοινωνικούς μετασχηματισμούς του ορεινού χώρου: Τους μετασχηματισμούς που επιταχύνονται ιδιαίτερα μέσα στο νέο οικιστικό καθεστώς των «μεγαπόλεων» και της γενικότερης αστικοποίησης του πληθυσμού… Οι στοχεύσεις του επίσης αναφέρονται στις περιβαλλοντικές αλλαγές, στο βουνό ως πεδίο εντατικής «αξιοποίησης» μέσων για ψυχαγωγικούς σκοπούς, στο περιεχόμενο των νέων μορφών αναψυχής και στα σπορ, στο «κατορθωματικό» πνεύμα που διαπνέει πολλούς ορειβάτες, στη χρήση του ελεύθερου χρόνου των «καταναλωτών» της υπαίθρου. Εξ άλλου και η ιστορία της ορειβασίας, μια καθόλου ευκαταφρόνητη διαδοχή γεγονότων και καταστάσεων, με την μελαγχολία που εκπέμπει καθώς μοιραία παραπέμπει στην μεταβατικότητα και προσωρινότητα της ζωής, έχει επίσης θέση σε αυτό το δοκίμιο. Κι ακόμη έχει θέση η υπογράμμιση μιας υπαρκτής φυσιολατρίας , που είναι διαφορετική και «εναλλακτική» σε σχέση με τον φυσιοβόρο καταναλωτισμό: Που συμπορεύεται με τον υπαρξιακό στοχασμό αλλά και με τον ορθό «φυσιογνωστικό» λόγο, που εκτρέφει το δέος και το σεβασμό απέναντι στο ανυπέρβλητο μεγαλείο της φύσης χωρίς να εκτρέπεται σε μεταφυσικές φαντασιώσεις… Που είναι άσχετη και αντίπαλη με το «ωραιοθηρικό» πνεύμα της συλλογής τουριστικών «σουβενίρ», χωρίς βαθύτερο ενδιαφέρον στην υποβάθμιση του περιβάλλοντος, στον εκχυδαϊσμό του τοπίου, στην αποσάθρωση των τοπικών κοινωνιών….. Σήμερα τα Βουνά του κόσμου, πενήντα χρόνια μετά την ανάβαση του Χίλαρυ στην κορυφαία των κορυφών των Ιμαλαΐων, έστω και υπό καθεστώς απειλής, εξακολουθούν να είναι φορείς αρκετών «αδιατάρακτων» μορφών χλωρίδας, πανίδας, τοπίων και τοπικών πολιτιστικών καταστάσεων. Και μέσα από αυτή την σχετική «αταραξία» τους εξακολουθούν να υπογραμμίζουν τη φυσικότητα των πραγμάτων, που αλλοιώνεται έντονα σε άλλους χώρους ….. Καθώς το περιβάλλον υφίσταται διαρκώς σε μεγαλύτερες δόσεις την ανθρώπινη παρέμβαση και γίνεται όλο και πιο «ανθρωποποίητο», τα βουνά λειτουργούν σαν ντοκουμέντα μιας ιστορίας που διαδραματίζοταν πέρα από τον πολιτισμό. Γι αυτό και η νοσταλγία, η επιστροφή στις ρίζες της ζωής, η αναπόληση της υπαρξιακής περιπέτειας, εξακολουθούν να είναι συνιστώσες της ανθρώπινης βούλησης για ορειβασία … Τα βουνά στη τρέχουσα, «συγχρονική» τους μορφή, και πολύ περισσότερο στην διαχρονική τους εξέλιξη, συνιστούν ένα θέμα συναρπαστικό και αχανές, σχετικά με το οποίο θα μπορούσαν να γραφτούν χιλιάδες βιβλία . Θέμα ως προς το οποίο η κάθε επίδειξη ασυνάρτητης «ευρυμάθειας» θα ήταν γελοία. Προφανώς, η παρούσα εργασία δεν επιχειρεί να παρουσιάσει συνοπτικά αυτό το αχανές βάθος και πλάτος! Απλά και μόνο προσεγγίζει το θέμα επιχειρώντας κάποιες διαπιστώσεις με λογική συνοχή, που να στηρίζουν ορισμένα συμπεράσματα ή τουλάχιστον να συνοψίζουν αυτά για παραπέρα έλεγχο, που να μπορούν να διαβάζονται από τον αναγνώστη χωρίς να αποτελούν απλή σώρευση υλικού και στοιχείων προς χρήση μεταγενέστερων έργων – όπως συχνότατα γίνεται. Ακόμη προσεγγίζει το θέμα με μια πρόθεση ολικής καταγραφής, όχι μόνο με αποκλειστικό στόχο την «καταγγελία» διαφόρων καταστάσεων – κατά τα πρότυπα της γνωστής «κινηματικής» γκρίνιας διαφόρων οικολόγων ακτιβιστών – αλλά επί πλέον και για την ανάδειξη των στοιχείων εκείνων που σαγηνεύουν, που εκπέμπουν ομορφιά και μαγεία, που κάνουν τη ζωή για ένα παραπάνω λόγο αξιοβίωτη. Η εργασία αυτή επιχειρεί επίσης να καταγράψει τους κινδύνους στην ορειβατική πρακτική, τις απώλειες γυμνασμένων σωμάτων αλλά και αλλοτριωμένων ψυχών, χωρίς όμως να προσχωρήσει σε μια μίζερη και εκφοβιστική κινδυνολογία. Χωρίς να παραγνωρίσει την ενδόμυχη ανάγκη του σωματικού παιχνιδιού για μικρά και μεγάλα «παιδιά», έστω και υπό δύσκολες συνθήκες, έστω και με την ανάληψη κάποιων κινδύνων. Εννοείται επί πλέον ότι το δοκίμιο για τα βουνά προσδιορίζεται από την οπτική γωνία του γράφοντος, με τις ανεπάρκειες και αδυναμίες που αυτή συνεπάγεται: Δηλαδή από το βάθος και το πλάτος των γνώσεών του, από την μικρή ορειβατική του εμπειρία, από την Ελληνική του ταυτότητα ..Ίσως ακόμη και από την αγωνία του μπροστά στην υπό διαμόρφωση, «εξημερωμένη» και συνθετική φύση, από την άφρονη παρεμβατικότητα του ανθρώπου σε όλα τα γεωγραφικά μήκη, πλάτη και ύψη….

About these ads

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s